Ushbu maqolada “Ramayana” dostonining birinchi qismining o‘zbek tilidagi xususiyatlari, undagi asosiy voqealar, qahramonlar va bu asarning o‘zbek madaniyati uchun ahamiyati haqida so‘z yuritiladi.
Ularning ichida eng kattasi Rama o‘zining aql-idroki, jasorati va olijanobligi bilan barchaning mehrini qozonadi. U — ilohiy kuchning (Vishnuning) yer yuzidagi timsoli sifatida yovuzlikni yo‘q qilish uchun kelgan edi. Sita bilan uchrashuv
Shu tariqa birinchi qism tugaydi. Rama, Sita va Lakshmananing sarguzashtlari, Ravana bilan bo‘ladigan ulkan jang, Xanumanning jasorati va muhabbatning g‘alabasi keyingi qismlarda davom etadi.
da muallif tomonidan mahorat bilan chizilgan uchta asosiy obraz mavjud:
Voqealar qadimiy va boy-badavlat Ayodhya shahrida boshlanadi. Bu o‘lkani odil va jasur qirol Dasharatha boshqaradi. Uning uchta xotini (Kausalya, Kaykeyi va Sumitra) bo‘lsa-da, qirollik taxtining davomchisi bo‘ladigan farzandi yo‘q edi. Bu holat qirolni va butun xalqni qattiq qayg‘uga soladi. 2. Muqaddas Marosim va To‘rt Shahzodaning Tug‘ilishi ramayana uzbek tilida 1 qism
O‘rmonda Rama, Sita va Lakshmana daryo bo‘ylarida, tog‘ etaklarida yurib, oddiy hayot kechira boshladilar. Ular meva va ildizlar bilan oziqlanib, kulbalarda yashardilar. Rama mahalliy donishmandlardan saboq olar, adolat va burch yo‘lidan hech qachon qaytmasdi.
Qirol voris ko‘rish maqsadida muqaddas qurbonlik marosimini (Putrakameshti Yajna) otkazadi. Shundan so‘ng uning uchta xotinidan to‘rtta o‘g‘il dunyoga keladi. Katta xotini Kaushalyadan Rama, Keykeyidan Bharata, Sumitradan esa egizaklar — Lakshmana va Shatrugna tug‘iladi. Rama xudo Vishnuning yerdagi timsoli (avatari) hisoblanadi. 3. Vishvamitra Donishmandning Kelishi
Shu tariqa, "1-qism" asarning muqaddimasi bo‘lib, bosh qahramon Ramani, uning asosiy sifatlari va bo‘lajak musibatlarning asosini qo‘yadi.
Sita oddiy qiz emas, balki u yer ma’budasining farzandi bo‘lib, Janaka uni yer haydayotgandagi egatdan topib olgan va asrab olgan edi. Janaka qizi Sitaning qo‘lini so‘rab kelgan da’vogarlar oldiga ulkan va og‘ir shart qo‘yadi: saroyda saqlanayotgan, xudo Shivaga tegishli bo‘lgan muqaddas ulkan kamonni ko‘tarish, unga ip taqish va uni tarang tortish kerak edi. Bunga qadar kelgan yuzlab kuchli shohlar va bahodirlar kamonni joyidan ham qo‘zg‘ata olishmagandi. Ramoning To‘yi va 1-Qismning Yakuni Sita bilan uchrashuv Shu tariqa birinchi qism tugaydi
"Ramayana uzbek tilida 1 qism" — bu shunchaki tarixiy yoki mifologik syujet emas. Bu inson qalbining pokligi, yovuzlikka qarshi kurash va adolat tantanasining boshlanishidir. Birinchi qism tomoshabinda ota-onaga bo‘lgan cheksiz hurmat, aka-uka o‘rtasidagi oqibat va chinakam muhabbat tuyg‘ularini uyg‘otadi. Voqealarning davomi esa yanada qiziqarli va dramatik tus oladi.
Mana, "Ramayana" dostonining birinchi qismi (bólak) :
Sita va Lakshmananing Ramga bo‘lgan cheksiz sadoqati, qiyinchiliklarda birga bo‘lish tuyg‘usini o‘rgatadi.
“Ramayana” — qadimiy hind adabiyotining eng yirik namunalaridan biri bo‘lib, donishmand Valmiki tomonidan yaratilgan deb ishoniladi. Asar asrlar davomida turli tillarga tarjima qilinib, ko‘plab xalqlar madaniyatiga ta’sir ko‘rsatgan. Uning markazida shahzoda Rama, uning sodiq rafiqasi Sita va mard ukasi Lakshmananing hayot yo‘li, sarguzashtlari va zafarli kurashi yotadi. Bu o‘lkani odil va jasur qirol Dasharatha boshqaradi
Ko‘plab kuchli qirollar va pahlavonlar bu kamonni joyidan ham jildira olmaydilar. Ammo yosh Rama kamonni nafaqat osongina ko‘taradi, balki ipini tortganda qudratli kamon ikkiga bo‘linib ketadi. Shu tariqa Rama Sitaga uylanadi va ularning muqaddas nikohi bilan dostonning birinchi yirik qismi yakunlanadi. "Ramayana"ning O‘zbek Madaniyatidagi O‘rni
Rama hech qanday norozilik bildirmadi. U otasining va’dasini hurmat qilib, “Men surgunga ketaman,” dedi. Uning sodiq rafiqasi Sita ham unga ergashmoqchi bo‘ldi. Rama uni to‘xtatmoqchi bo‘lsa-da, Sita qat’iy turdi: “Sen qayerda bo‘lsang, men ham shu yerdaman. O‘rmon mening uyim, chunki sen mening erimsan.”
Ularning ichida eng kuchli, go‘zal, aqlli va fazilatli shahzoda edi. U xalq tomonidan juda sevilardi. Rama bolaligidan kuchli va jasur edi. Lakshmana esa ukasi Ramaga juda sadoqatli edi, deyarli hech qachon undan ajralmasdi.